دهخدا ادیبی که قلمش، سلاحِ قیام علیه استبداد بود
علامه علیاکبر دهخدا، نویسنده و ادیب برجسته، نه تنها یک لغتشناس، بلکه یکی از پیشتازان مبارزه با استبداد در عصر مشروطه بود. او با طنز تلخ خود در ستون «چرند و پرند» نشریه صوراسرافیل، لرزه بر اندام دیکتاتوری زمانه انداخت.
دهخدا در مقالات خود از آزادی چنین میگوید: «آزادی، نه بخشیدنی است و نه خریدنی؛ آزادی را باید با آگاهی و ایستادگی از چنگ مستبد ربود.»
از دیگر جملات نغز او: «انسانِ آزاد، آن کسی نیست که زنجیری بر دست ندارد، بلکه کسی است که در برابر ظلم، سکوت اختیار نمیکند».
منتسکیو یکی از اندیشمندان سیاسی فرانسه در عصر روشنگری بود که در ۱۶۸۹ در بوردو زاده شد. منتسکیو بر این باور بود که آنچه یک جامعه نیاز دارد قانون است. تجزیه قوای سهگانه یا همان تفکیک قوا (مجریه- قضائیه- مقننه)، نشان دهنده آگاهی گسترده حقوقی-سیاسی و بینش عدالتخواهانه منتسکیو است، که در قانون اساسی بسیاری از کشورها گنجانده شده است.
روحالقوانین یکی از مهمترین آثار منتسکیو در جنبش روشنگری فرانسه محسوب میشود.
منتسکیو معتقد بود که «آزادی سیاسی در یک شهروند، آن آرامش خاطری است که از باوری که هر کس به امنیت خود دارد، حاصل میشود.» (از کتاب روح القوانین – سال۱۷۴۸)